Gemeentefonds: 1 miljard euro minder tegen 2031

Man die iets aan het analyseren is.
Het Gemeentefonds is en blijft een van de belangrijkste structurele financieringsbronnen voor Vlaamse steden en gemeenten. Tussen 2020 en 2025 stegen de middelen uit het Gemeentefonds met 17%. Die stijgende middelen vormden een belangrijke financiële ruggensteun voor lokale besturen. 

Nu wil de Vlaamse Regering die groei tijdelijk afremmen. Wat betekent dat voor je meerjarenplan? 

 

De groei vertraagt vanaf 2027 

Onze analyse van de ontvangsten tussen 2020 en 2025 (zie de BDO-benchmark) toont dat de middelen uit het fonds stegen van ongeveer 3,18 miljard euro naar 3,72 miljard euro. Dat is een toename met ruim 540 miljoen euro, of 17%. Per inwoner groeide de bijdrage van 479 euro naar 542 euro. 

Dat groeipad komt nu onder druk. In haar septemberverklaring kondigde de Vlaamse Regering aan dat ze de jaarlijkse groei van het Gemeentefonds tijdelijk wil afremmen. De huidige groeivoet van 3,5% zakt naar 1% in 2027, 1,25% in 2028 en 2% in 2029. Pas vanaf 2030 sluit het fonds opnieuw aan bij het oorspronkelijke groeipad van 3,5%. De middelen blijven dus wel stijgen, maar minder snel dan voorzien.  

Bij de opmaak van de meerjarenplannen 2026-2031 rekenden de besturen nog op een groei van 3.799 miljoen euro in 2026 naar 4.439 miljoen euro in 2031.  

Inkomsten uit het Gemeentefonds volgens de initiële meerjarenplannen 2026-2031 (in miljoen euro) versus de inkomsten volgens het aangepaste groeipad 

  2026 2027 2028 2029 2030 2031
Inkomsten volgens de initiële meerjarenplanning 3.799 3.887 4.018 4.153 4.294 4.439
Inkomsten volgens het aangepaste groeipad   3.793 3.839 3.913 4.045 4.181

De maatregel zorgt voor onrust bij de lokale besturen. De VVSG becijfert dat steden en gemeenten over de periode 2027-2031 samen ongeveer 1 miljard euro minder zullen ontvangen dan waarop ze bij de opmaak van hun meerjarenplannen rekenden. 

Een rem op een moeilijk moment

Voor veel besturen komt deze discussie op een moeilijk moment. De exploitatieontvangsten zijn de voorbije jaren wel gestegen, maar ook de uitgaven voor personeel, energie, zorg, klimaatmaatregelen en infrastructuur namen fors toe. Het Gemeentefonds vertegenwoordigt vandaag nog altijd meer dan 20% van alle exploitatieontvangsten van de Vlaamse gemeenten. Elke aanpassing aan het groeipad voel je dus rechtstreeks in je lokale financiën. 

Meer dan een budgettaire oefening 

De komende maanden zal blijken in welke mate gemeenten hun meerjarenplannen moeten herzien. Minder groei in het Gemeentefonds raakt aan de keuzes in je strategisch meerjarenplan. 

  • Welke prioriteiten blijven overeind? 
  • Wat schuift in de tijd? 
  • Welke capaciteit heeft je organisatie om te realiseren wat wel blijft? 

Die vragen los je niet alleen in de financiële dienst op. Ze vragen een gesprek waarin beleid en administratie financiële ruimte, ambities en uitvoerbaarheid samen bekijken.  

In onze flyer lees je hoe we strategie, financiën en organisatie met elkaar verbinden.