IFRS 18 in de praktijk: baten en lasten indelen in vijf categorieën

Praat met onze experts
Professional working on his laptop
IFRS 18 geldt voor boekjaren die op of na 1 januari 2027 beginnen en vervangt IAS 1 voor presentatie en toelichting. Die datum lijkt misschien ver weg, maar de overgang vraagt veel voorbereidingstijd, afstemming over teams heen en aanpassingen aan je systemen en processen, zeker in complexere groepen. Door de retrospectieve toepassing moeten je vergelijkende cijfers voor 2026 worden aangepast, en daarom raden we een proefdraai op 2026 sterk aan. In ons eerste artikel en in de one-pager schetsten we de belangrijkste wijzigingen en stelden we de transitieroadmap van BDO voor. 

In dit tweede artikel gaan we dieper in op een van de grootste verschuivingen. IFRS 18 voert gedefinieerde categorieën in de winst-en-verliesrekening in, samen met verplichte subtotalen die de vergelijkbaarheid tussen ondernemingen en sectoren verbeteren. 
 

De vijf categorieën van baten en lasten, en waarom ze belangrijk zijn

IFRS 18 verplicht entiteiten om elke bate en last in te delen in een van de vijf categorieën. Investeringen en Financiering zijn gedefinieerde categorieën ; Operationeel is de restcategorie voor alle overige posten van de winst-en-verliesrekening. De structuur van de winst-en-verliesrekening hangt vervolgens af van de manier waarop baten en lasten worden ingedeeld. 
1. Investeringen

Baten en lasten die verband houden met bepaalde activa (de gespecificeerde activa):

  • Deelnemingen in geassocieerde deelnemingen, joint ventures en niet-geconsolideerde dochterondernemingen 
  • Geldmiddelen en kasequivalenten 
  • Overige activa wanneer ze afzonderlijk en grotendeels onafhankelijk van de overige middelen van de entiteit een rendement genereren 
  • Baten en lasten uit investeringen die rendementen genereren (zoals rente, dividenden, huurinkomsten of reële waardewinsten en -verliezen) grotendeels onafhankelijk van de overige middelen die in de activiteiten van de entiteit worden ingezet. 
  • Veelvoorkomende voorbeelden: 
Gespecificeerde activa Voorbeelden
Baten gegenereerd door de activa
  • Dividenden
  • Rente
  • Huurinkomsten
Baten en lasten uit de initiële en latere waardering van de activa, ook bij het niet langer opnemen ervan
  • Afschrijvingen
  • Bijzondere waardeverminderingen en terugnames daarvan
  • Reële waardewinsten en -verliezen
Incrementele kosten die rechtstreeks toe te rekenen zijn aan de verwerving en afstoting van de activa
  • Transactiekosten op financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking in de winst- en verliesrekening
  • Verkoopkosten van activa, zoals makelaarscommissies op financiële instrumenten
2. Financiering
  • Baten en lasten worden in de categorie financiering ingedeeld wanneer ze verband houden met bepaalde verplichtingen.
De indeling hangt ervan af of: Voorbeelden
De verplichtingen voortkomen uit transacties die enkel het aantrekken van financiering inhouden
  • Rentelasten (bv. op schuldinstrumenten, leningen en andere verplichtingen uit financieringsactiviteiten)
  • Reële waardewinsten en -verliezen (bv. op een verplichting aangewezen tegen reële waarde met verwerking in de winst- en verliesrekening)
  • Effecten die rechtstreeks verband houden met financieringsinstrumenten (bijvoorbeeld bepaalde wisselkoersverschillen op leningen, indien van toepassing)
  • Dividenden op uitgegeven aandelen die als verplichtingen zijn geclassificeerd
  • Baten en lasten uit het niet langer opnemen van de verplichting
De verplichtingen voortkomen uit transacties die niet enkel het aantrekken van financiering inhouden
  • Rentelasten op een contractverplichting met een significante financieringscomponent zoals bepaald in IFRS 15
  • Rentelasten op een leaseverplichting, volgens IFRS 16
3. Operationeel
  • De restcategorie in IFRS 18. Tenzij baten en lasten in een andere categorie worden ingedeeld, horen ze in de operationele categorie thuis. De toepassing van IFRS 18 moet ertoe leiden dat een entiteit de baten en lasten uit haar voornaamste bedrijfsactiviteiten in de operationele categorie indeelt. 
    • Typische posten zijn opbrengsten uit contracten met klanten, kostprijs van verkopen, verkoop- en administratiekosten, bijzondere waardeverminderingen op operationele activa, winsten en verliezen op de afstoting van operationele activa en de meeste voorzieningen die met de activiteiten samenhangen.  
4. Winstbelastingen 
  • De belastinglast en -bate uit de toepassing van IAS 12 Winstbelastingen en eventuele daarmee samenhangende wisselkoersverschillen worden ingedeeld in de categorie winstbelastingen.  
5. Beëindigde bedrijfsactiviteiten
  • Baten en lasten uit beëindigde bedrijfsactiviteiten die voortvloeien uit de toepassing van IFRS 5 Vaste activa aangehouden voor verkoop en beëindigde bedrijfsactiviteiten worden ingedeeld in de categorie beëindigde bedrijfsactiviteiten.  

Hoe de vijf categorieën de verplichte subtotalen bepalen

De indeling van baten en lasten in de vijf categorieën bepaalt de vereiste subtotalen. 

Voor een entiteit zonder gespecificeerde voornaamste bedrijfsactiviteiten zou een vereenvoudigde winst-en-verliesrekening (met een gemengde presentatie van operationele lasten, waar passend) er als volgt kunnen uitzien : 

Post Indeling
Opbrengsten Operationeel
Kostprijs van verkopen
Brutowinst
Overige operationele opbrengsten
Verkoopkosten
Onderzoek en ontwikkeling
Algemene en administratieve kosten
Operationeel resultaat Nieuw gespecificeerd subtotaal
Reële waardewinsten op deelnemingen in eigenvermogensinstrumenten Investeringen
Aandeel in de winst van een joint venture
Resultaat vóór financiering en winstbelastingen Nieuw gespecificeerd subtotaal
Rentelasten op leningen en leaseverplichtingen Financiering
Resultaat vóór winstbelastingen Aanvullend subtotaal
Winstbelastinglast Winstbelastingen
Resultaat uit voortgezette bedrijfsactiviteiten Aanvullend subtotaal
Verlies uit beëindigde bedrijfsactiviteiten Beëindigde bedrijfsactiviteiten
Winst of verlies Reeds bestaand verplicht totaal
Praktische richtlijnen voor de indeling
  • Bepaal je voornaamste bedrijfsactiviteiten: IFRS 18 voorziet uitzonderingen op de algemene indelingsregels voor entiteiten met gespecificeerde voornaamste bedrijfsactiviteiten. Voor die entiteiten (bijvoorbeeld beleggingsentiteiten) worden bepaalde baten en lasten die normaal in de categorie investeringen en/of financiering zouden vallen, in de operationele categorie ingedeeld, omdat ze met de kernactiviteiten van de entiteit samenhangen. We komen hier in een volgende publicatie uitgebreider op terug.  
  • Deel eerst de gedefinieerde categorieën in: bepaal welke posten aan de definities van Investeringen en Financiering voldoen en wijs het saldo daarna toe aan Operationeel. 
  • Pas je oordeel toe en onderbouw het: pas je indeling consistent toe. Waar je belangrijke oordelen velt, licht je ze toe en zorg je dat ze een nuttig, gestructureerd beeld van de prestaties ondersteunen. 
  • Controleer de presentatie en de desaggregatie: IFRS 18 versterkt de principes van aggregatie/desaggregatie (groepeer posten met gedeelde kenmerken en presenteer materiële posten van verschillende aard afzonderlijk). Presenteer naar functie, naar aard of via een gemengde aanpak wanneer dat nuttiger informatie oplevert en aan de desaggregatie vereisten is voldaan.  

De implementatie van IFRS 18, een strategische prioriteit

Ter herinnering: organisaties die IFRS 18 nu al evalueren, staan sterker om de overgang vlot te beheren. De standaard wordt retrospectief toegepast en vereist aangepaste vergelijkende cijfers. 

Bij BDO helpen we je de implementatie van IFRS 18 aan te pakken met een heldere, gestructureerde aanpak, zodat jij je op je onderneming kunt richten: 

  • 2026 Q3: ontwerp en opbouw (rekeningenstelsel en rapportering, systemen, ontwerptoelichtingen, governance) 
  • 2026 Q4: proefdraai en optimalisatie (test op de cijfers van 2026, controle van convenanten/bonussen, voorafgaande afstemming met de auditor) 
  • 2027: go-live en opvolging (rapportering met aangepaste vergelijkende cijfers, verbeteringen)

Waar je ook staat in je voorbereiding op IFRS 18, ons team helpt je graag verder.

Neem contact op om je impact in kaart te brengen en je proefdraai voor 2026 te plannen.

Evy Borry, Audit Partner, IFRS Country Leader evy.borry@bdo.be  

Christophe Pelzer, Audit Partner christophe.pelzer@bdo.be